Przekształcenie spółki rodzinnej w fundację rodzinną – aspekty podatkowe i prawne
Przekształcenie spółki rodzinnej w fundację rodzinną to jeden z najczęściej analizowanych kierunków reorganizacji majątku i biznesu w ostatnich latach. Zagadnienie to odgrywa istotną rolę w kontekście zabezpieczenia majątku rodzinnego, uporządkowania struktury właścicielskiej i sukcesji, ale również optymalizacji podatkowej.
W praktyce implementacja fundacji w struktury spółki rodzinnej to złożony proces wymagający jednoczesnego uwzględnienia aspektów prawnych, podatkowych oraz operacyjnych.
Poniżej przedstawiamy kluczowe zagadnienia, które należy przeanalizować przed podjęciem decyzji.
Na czym polega „przekształcenie” spółki w fundację rodzinną?
W pierwszej kolejności warto zaznaczyć, że w ujęciu prawnym nie istnieje coś takiego jak przekształcenie spółki w fundację rodzinną. Przepisy prawa nie przewidują bowiem możliwości prawnej kontynuacji działalności spółki w ramach fundacji rodzinnej przy jednoczesnym rozwiązaniu spółki bez przeprowadzania jej likwidacji. W odniesieniu do fundacji rodzinnej brak bowiem obecnie definicji legalnej „przekształcenia”. Żadna ustawa nie przewiduje bowiem przekształcenia spółki w fundację rodzinną, jak ma to miejsce choćby w ramach przekształceń spółek kapitałowych.
Pojęcie „przekształcenia” należy zatem rozumieć niejako w oderwaniu od definicji znanej z Kodeksu spółek handlowych. W języku potocznym przyjęło się jednak określać mianem „przekształcenia” proces reorganizacji struktur właścicielskich z udziałem fundacji rodzinnej. W takim też znaczeniu używane będzie pojęcie „przekształcenia” na potrzeby niniejszego artykułu.
W praktyce, kiedy mówimy o „przekształceniu” fundacji rodzinnej najczęściej mamy na myśli szereg działań na które mogą się składać:
- utworzeniu fundacji rodzinnej,
- wniesieniu do fundacji ogółu praw i obowiązków, udziałów lub akcji spółek rodzinnych,
- połączenie, podział, przekształcenie lub likwidacje niektórych spółek funkcjonujących w ramach struktur rodzinnych.
Cele przekształcenia – dlaczego przedsiębiorcy decydują się na fundację rodzinną?
Najczęściej modele reorganizacji zakładają podporządkowanie grupy spółek fundacji rodzinnej, która bezpośrednio lub pośrednio staje się wspólnikiem spółek rodzinnych. Dzięki temu fundacja rodzinna niczym parasol ochronny obejmuje swoim zasięgiem wszystkie spółki rodzinne tworząc jedną spójną strukturę, pozwalającą na zabezpieczenie majątku, a także optymalizację podatkową i operacyjną.
Alternatywnie, fundacja rodzinna może funkcjonować obok spółki rodzinnej lub zostać wspólnikiem tylko niektórych spółek rodzinnych. Dzięki takiemu rozwiązaniu rozgraniczamy działalność operacyjną spółek od struktury zabezpieczającej majątek rodzinny. Taki układ pozwala też na korzystanie z modelu podatkowego estońskiego CIT. Majątek zgromadzony w fundacji rodzinnej pozostaje zabezpieczony przed ryzykami związanymi z działalnością operacyjną spółek, a jednocześnie pozwala na optymalizację podatkową choćby w zakresie długoterminowych inwestycji pasywnych.
Jaki jest cel takiego działania:
- zabezpieczenie sukcesji i uniknięcie rozdrobnienia majątku,
- oddzielenie majątku rodzinnego od kwestii zarządczych,
- zabezpieczenie i ochrona majątku przed ryzykami działalności operacyjnej,
- uporządkowanie struktur właścicielskich,
- optymalizacja podatkowa dotychczasowych struktur właścicielskich,
- uatrakcyjnienie modelu operacyjnego grupy spółek oraz zwiększenie korzyści podatkowych z reinwestycji kapitału w poszczególne spółki z grupy.
Należy mieć jednak na uwadze, że fundacja rodzinna nie jest rozwiązaniem uniwersalnym. Każdorazowa implementacja fundacji rodzinnej w struktury rodzinnego biznesu wymaga uprzedniej pogłębionej analizy, nie tylko prawno-podatkowej, ale również w zakresie działalności operacyjnej poszczególnych firm i relacji rodzinnych.
Aspekty prawno-podatkowe przekształcenia spółki rodzinnej
1. Wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej
Wniesienie ogółu praw i obowiązków, udziałów lub akcji spółki do fundacji rodzinnej jest neutralne podatkowo na moment wniesienia. Zarówno po stronie dotychczasowego wspólnika, jak i fundacji rodzinnej nie powstaje przychód podatkowy. Dodatkowo ustawa o fundacji rodzinnej wymienia przystępowanie do spółek handlowych jako dopuszczalną (tj. zwolnioną z podatku CIT) działalność gospodarczą jaką może prowadzić fundacja rodzinna.
Kluczowe znaczenie przy wnoszeniu ogółu praw i obowiązków, udziałów lub akcji ma jednak sposób wyceny składników majątku. Zgodnie z ustawą prawa majątkowe wniesione do fundacji rodzinnej powinny mieć określoną wartość (wartość rynkową) ustaloną na dzień wniesienia mienia i wskazaną w spisie mienia. Stąd może zachodzić konieczność przeprowadzenia wyceny udziałów spółki rodzinnej.
Dodatkowo, restrukturyzacja firm rodzinnych z udziałem fundacji rodzinnej powinna brać pod uwagę również dalsze operacje planowane na poziomie fundacji, takie jak ewentualne zbycie wniesionych udziałów i akcji firm rodzinnych oraz dystrybucję tak uzyskanych środków pomiędzy beneficjentów. Jest to szczególnie istotne w kontekście klauzuli o unikaniu opodatkowania.
2. Opodatkowanie dochodów fundacji rodzinnej
Istotne znaczenie dla „przekształcenia” ma również kwestia zwolnienia z podatku CIT działalności fundacji rodzinnej w zakresie przystępowania i uczestnictwa w spółkach handlowych. Dzięki temu wypłata dywidendy przez spółkę kapitałową na rzecz fundacji rodzinnej, która posiada ogół praw i obowiązków, udziały lub akcje tej spółki, będzie korzystać ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych.
Tak przekazane zyski fundacja może reinwestować w inne aktywa albo też przeznaczyć na pokrycie wkładu przy tworzeniu kolejnych spółek lub udzielanie pożyczek spółkom, w których posiada udziały i akcje. Dopiero w momencie wypłaty świadczeń z fundacji bezpośrednio na rzecz beneficjentów pojawia się konieczność opodatkowania takiego świadczenia co najmniej piętnastoprocentowym CIT. Powyższe powoduje, że struktura spółek rodzinnych z udziałem fundacji rodzinnej może być efektywna podatkowo i dawać wymierne korzyści przy długofalowym horyzoncie inwestycyjnym.
W kontekście prawnym istotne jest jednak, aby dotychczasowa polityka dywidendowa została zrewidowana z potrzebami beneficjentów. Sam bowiem fakt posiadania statusu beneficjenta fundacji rodzinnej nie uprawnia do partycypacji w zyskach fundacji. Jeśli zatem dywidenda ze spółki rodzinnej trafia do fundacji rodzinnej to jej późniejsza dystrybucja na rzecz beneficjentów powinna zostać odpowiednio zabezpieczona w ramach polityki dywidendowej lub regulaminu przyznawania świadczeń w ramach fundacji rodzinnej.
3. Ukryte zyski i ryzyka podatkowe
Należy mieć też na względzie obecność tzw. ukrytych zysków w ramach modelu podatkowego fundacji rodzinnej. Szereg działań w relacji pomiędzy fundacją rodzinną a fundatorem, beneficjentami lub podmiotami z nimi powiązanymi, może podlegać opodatkowaniu. Katalog ukrytych zysków w fundacji rodzinnej ma charakter zamknięty i obejmuje m.in.:
- odsetki od pożyczek udzielanych przez fundatora, beneficjenta lub podmiot powiązany na rzecz fundacji rodzinnej;
- wynagrodzenie z tytułu świadczenia przez fundatora, beneficjenta lub podmiot powiązany tzw. usług niematerialnych (doradztwo, badanie rynku, usługi prawne lub reklamowe) na rzecz fundacji rodzinnej;
- wszelkiego rodzaju opłaty i należności za korzystanie lub prawo do korzystania z praw autorskich i licencji;
- nierynkowe transakcje pomiędzy podmiotami powiązanymi.
W praktyce oznacza to, że należy z większą ostrożnością podchodzić do transakcji zawieranych pomiędzy fundacją a firmami rodzinnymi, które z dużą dozą prawdopodobieństwa będą odpowiadać definicji podmiotu powiązanego z fundatorem lub beneficjentami.
Najczęstsze błędy przy „przekształceniu” w fundację rodzinną
Z naszej praktyki wynika, że najczęstsze błędy to brak kompleksowej analizy prawno-podatkowej w ramach planowanego przekształcenia, a także nieuwzględnienie aspektów operacyjno-biznesowych, a skupienie się wyłącznie na kwestiach optymalizacji podatkowej.
Fundacja rodzinna może być świetnym narzędziem do uporządkowania i reorganizacji struktury firm rodzinnych. Niemniej, „przekształcenie” z udziałem fundacji rodzinnej musi być spójne z celami jej powołania i treścią statutu. Konieczne jest przy tym uwzględnienie długoterminowych konsekwencji prawnych i podatkowych w zakresie wniesienia ogółu praw i obowiązków, udziałów lub akcji spółek rodzinnych do fundacji.
Jak podejść do procesu bezpiecznie?
Kluczowe jest połączenie perspektywy prawnej i podatkowej, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki biznesu i relacji rodzinnych. Dlatego też proces reorganizacji firm rodzinnych z udziałem fundacji rodzinnej powinien być przeprowadzony kompleksowo, a nie z ograniczeniem wyłącznie do małego wycinka transakcji.
Rekomendujemy podejście etapowe:
- analiza celów właścicieli,
- złożona analiza konsekwencji podatkowych,
- przemyślane zaprojektowanie struktury,
- przygotowanie dokumentacji,
- wdrożenie i bieżące wsparcie.
Wsparcie kancelarii – podejście praktyczne
W CHUDZIK i WSPÓLNICY Prawo i Podatki wspieramy przedsiębiorców w procesach reorganizacji z wykorzystaniem fundacji rodzinnych.
Pomagamy w szczególności w:
- analizie zasadności wdrożenia fundacji rodzinnej,
- modelowaniu skutków podatkowych,
- przygotowaniu statutu i dokumentacji korporacyjnej,
- przeprowadzeniu procesu reorganizacji struktury,
- bieżącej obsłudze fundacji rodzinnej i spółek.
Fundacja rodzinna jako narzędzie – nie cel sam w sobie
Przekształcenie spółki rodzinnej w fundację rodzinną to proces, który może znacząco zwiększyć bezpieczeństwo majątku i uporządkować strukturę właścicielską, a przy tym zabezpieczyć sukcesję i zoptymalizować obciążenia podatkowe.
Jednocześnie jest to obszar, w którym największe ryzyka powstają nie na etapie decyzji, ale przy jej wdrożeniu.
CHUDZIK i WSPÓLNICY Prawo i Podatki sp. k.
ul. A. Zelwerowicza 41 lok. 2, 90‑147 Łódź
email: sekretariat@chudzik.pl, tel. +48 42 680 23 33
KRS: 1044829, NIP: 7252044673, REGON: 101079331