Beneficjent w kilku fundacjach rodzinnych – jak policzyć podatki, kiedy świadczenia się nakładają?
Fundacja rodzinna coraz częściej staje się centralnym elementem sukcesji majątku rodzinnego i ochrony biznesu. W praktyce w ramach rozbudowanych struktur rodzinnych może powstać nawet kilka fundacji rodzinnych. Spotkać możemy fundacje rodzinne zakładane osobno przez rodzeństwo, byłych lub obecnych małżonków, partnerów biznesowych, a nawet rodziców i ich dzieci. W takim układzie prędzej czy później krąg beneficjentów jednej fundacji może w części lub w całości pokrywać się z katalogiem beneficjentów drugiej fundacji.
Powyższe rodzi szereg pytań: Jak opodatkować beneficjenta otrzymującego świadczenia z kilku fundacji rodzinnych jednocześnie? Czy każda fundacja rozliczana jest osobno? Jak wygląda PIT beneficjenta i CIT samej fundacji?
Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zasady oraz pokazujemy praktyczne przykłady rozliczeń, wskazując jednocześnie, dlaczego przy bardziej złożonych strukturach tak istotna jest profesjonalna obsługa fundacji rodzinnych.
Fundacja rodzinna a opodatkowanie świadczeń – podstawowe zasady
Mechanizm opodatkowania świadczeń z fundacji rodzinnej jest dwustopniowy.
1. Podatek po stronie fundacji rodzinnej
W pierwszej kolejności rozpoznajemy obowiązek zapłaty podatku na poziomie samej fundacji rodzinnej. Choć co do zasady fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia podmiotowego z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), to akurat świadczenia dla beneficjentów stanowią istotny wyjątek w tym zakresie. Oznacza to, że fundacja rodzinna będzie zobowiązana pobrać 15% podatek CIT od wartości świadczenia przekazanego na rzecz beneficjenta. Tak obliczony podatek należy następnie wpłacić do urzędu skarbowego w terminie do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym świadczenie na rzecz beneficjenta zostało zrealizowane.
2. Podatek po stronie beneficjenta
Kolejny etap opodatkowania występuje na poziomie beneficjenta, który otrzymał świadczenie z fundacji rodzinnej. To czy beneficjent zapłaci podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) z tytułu otrzymanego lub pozostawionego do dyspozycji świadczenia, zależy od jego stopnia pokrewieństwa z fundatorem.
Osoby należące do tzw. „grupy zero” w stosunku do fundatora (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha) są zwolnione z podatku dochodowego z tytułu świadczeń otrzymanych od fundacji rodzinnej. W przypadku dalszej rodziny pojawia się już obowiązek zapłaty 10% PIT, zaś jeśli mowa o osobach trzecich (niespokrewnionych, obcych) stawka podatku PIT rośnie do 15%.
Proporcja wartości mienia wniesionego
Jak zatem widać, stopień pokrewieństwa lub powinowactwa w relacji fundator – beneficjent ma istotne przełożenie na system opodatkowania świadczeń z fundacji rodzinnej.
Kolejną istotną kwestią jest ustalenie proporcji mienia wniesionego do fundacji rodzinnej. Zasadniczo mienie wniesione do fundacji będzie dzieliło się na wniesione przez fundatora oraz podmioty trzecie. Ustawa zawiera jednak pewnego rodzaju fikcję prawną, która przyjmuje, że jako mienie wniesione do fundacji przez fundatora traktować należy również składniki majątku przekazane przez małżonka, zstępnych, wstępnych lub rodzeństwo fundatora. Jeśli zatem brat fundatora wniesie do fundacji majątek w postaci 100 tys. zł, to majątek ten będzie traktowany jako wniesiony przez samego fundatora. W przypadku zaś pozostałych osób ustawa nakazuje traktować mienie, jako wniesione przez fundację rodzinną. Dodatkowo jeśli fundacja ma dwóch lub większą liczbę fundatorów, dla każdego z nich należy ustalić stosowną proporcję. Proporcja ta wykazywana jest następnie w spisie mienia. Dlatego tak istotne jest skrupulatne prowadzenie i aktualizowanie spisu mienia oraz listy beneficjentów fundacji rodzinnej.
Brzmi skomplikowanie, lecz na tym problem się nie kończy. Powyższa proporcja ma służyć do ustalenia w jakim zakresie konieczne będzie uwzględnienie PIT od świadczeń przeznaczonych na rzecz konkretnego beneficjenta. Przykładowo, jeśli proporcja przewiduje, że 70 % majątku traktowane jest jako wniesione przez fundatora a pozostałe 30% jako wniesione przez fundację rodzinną, to beneficjent będący synem fundatora będzie zwolniony z PIT jedynie w 70%. W pozostałym zakresie (30%) konieczne będzie pobranie i uiszczenie PIT od zrealizowanego na rzecz tego beneficjenta świadczenia.
Na tym problem się nie kończy, bo może też powstać fundacja, w której fundatorzy stanowią względnie bliską rodzinę (np. bracia), zaś beneficjenci to ich dzieci. Przyjmijmy, że proporcja mienia wniesionego do fundacji rodzinnej rozkłada się równo po 50% na rzecz każdego z braci (fundatorów). W takim wypadku wypłata świadczenia z fundacji rodzinnej na rzecz dzieci jednego z fundatorów będzie zwolniona z PIT wyłącznie w połowie. W odniesieniu zaś do drugiej połowy świadczenia beneficjenci będą musieli zapłacić PIT, z racji tego, że nie znajdują się w kręgu najbliższej rodziny w stosunku do brata fundatora.
Jak widać, to jeden z najbardziej skomplikowanych elementów systemu i wymaga przemyślanego doboru zarówno składu fundatorów jak i beneficjentów. W praktyce oznacza to, że zwolnienie PIT może obejmować tylko część świadczenia na rzecz beneficjenta, co istotnie wpływa na atrakcyjność rozwiązań sukcesyjnych.
Świadczenia z kilku fundacji rodzinnych dla jednego beneficjenta
Zasadniczo każda fundacja rodzinna rozliczana jest odrębnie.
Aktualne przepisy nie przewidują mechanizmu „globalnego” sumowania świadczeń wypłacanych z różnych fundacji rodzinnych na rzecz tego samego beneficjenta. Oznacza to, że każda fundacja rodzinna samodzielnie ocenia status beneficjenta względem jej fundatora lub fundatorów, oblicza CIT oraz pobiera ewentualny PIT.
W praktyce oznacza to, że ten sam beneficjent może w przypadku świadczenia od jednej fundacji rodzinnej nie płacić PIT w ogóle, zaś w przypadku drugiej fundacji jego świadczenie pomniejszy PIT w stawce 10 lub 15 %. Taka sytuacja wynika z faktu, że w ramach każdej fundacji rodzinnej beneficjent może być w różnym stopniu pokrewieństwa z każdym z fundatorów, co istotnie może przełożyć się na obciążenia podatkowe. Kluczowe znaczenie ma bowiem relacja beneficjenta z fundatorem danej fundacji rodzinnej. To właśnie relacja beneficjenta do konkretnego fundatora determinuje poziom opodatkowania.
Przykładowo – syn otrzymawszy świadczenie z fundacji rodzinnej, której jedynym fundatorem jest jego ojciec, nie będzie zobowiązany do zapłaty PIT. Natomiast jeśli jedynym fundatorem fundacji rodzinnej byłby wspólnik biznesowy ojca, to świadczenie na rzecz syna będzie obciążone zarówno 15% CIT, jak i PIT w wysokości 15%.
Czy świadczenia z kilku fundacji trzeba wykazywać w jednym PIT?
Jeśli z tytułu realizacji świadczenia z fundacji rodzinnej na rzecz beneficjenta powstał obowiązek odprowadzenia podatku dochodowego od osób fizycznych, to obowiązek ten spoczywa na fundacji rodzinnej, która dane świadczenie przyznała beneficjentowi. Zryczałtowany podatek pobierany jest przez fundację rodzinną, która pełni w taki przypadku rolę płatnika. W przypadku świadczeń pieniężnych PIT jest pobierany bezpośrednio ze świadczenia, w przypadku zaś świadczeń niepieniężnych najczęściej obciążać będzie fundację rodzinną.
Fundacja wykazuje pobrany podatek PIT w deklaracji PIT-8AR, składanej do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym. Fundacja rodzinna nie składa w takiej sytuacji PIT-11 i nie jest zobowiązana do przesłania PIT-8AR do beneficjenta. Stąd też beneficjent nie uwzględnia przychodu z tytułu zrealizowanych na jego rzecz świadczeń z fundacji rodzinnej w żadnej deklaracji podatkowej (np. PIT-36, PIT-38 itp.).
Jeśli zatem dana osoba jest beneficjentem w kilku fundacjach rodzinnych to każdorazowo fundacja, która zrealizowała na jego rzecz świadczenie powinna wykazać w osobnej deklaracji (CIT lub/i PIT) rodzaj świadczenia oraz należny z tego tytułu podatek. Sam beneficjent nie uwzględnia świadczeń z poszczególnych fundacji rodzinnych w swoich deklaracjach PIT.
Uwaga na ukryte zyski
Co istotne, w niektórych przypadkach świadczenie z fundacji rodzinnej na rzecz beneficjenta może być uznane za tzw. „ukryty zysk”. Wtedy fundacja rodzinna zobowiązana będzie do zapłaty 15% CIT od tak zrealizowanego świadczenia. Dodatkowo, niekiedy również po stronie beneficjenta może zostać rozpoznany przychód. Powyższe fundacja rodzinna powinna ująć w deklaracji PIT-11 i przekazać ją beneficjentowi, aby ten mógł uwzględnić ten przychód w swojej deklaracji PIT (PIT-37 lub PIT-36). W takiej sytuacji beneficjent będzie zobowiązany wykazać powyższe przychody w ramach jednej deklaracji PIT.
Kilka fundacji, kilka rozliczeń – najważniejsze wnioski dla beneficjenta
Beneficjent otrzymujący świadczenia z kilku fundacji rodzinnych powinien być świadomy, że zasady opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych mogą być różne w odniesieniu do każdej z fundacji. Powinien również wiedzieć, że kluczowe znaczenie w kwestii ustalania wysokości obciążeń podatkowych ma jego relacja z fundatorem oraz to, kto wniósł majątek do fundacji rodzinnej.
Bycie beneficjentem w kilku fundacjach rodzinnych nie zmienia też faktu, iż każda z fundacji traktowana jest jako osobny byt prawny. Przepisy nie przewidują automatycznego sumowania świadczeń z różnych fundacji rodzinnych. Wielofundacyjne struktury wymagają szczególnie ostrożnego planowania podatkowego i sukcesyjnego.
Dobrze zaprojektowana struktura może znacząco zwiększyć bezpieczeństwo majątku rodzinnego i efektywność podatkową. Źle przygotowana — może prowadzić do sporów z organami podatkowymi oraz utraty preferencji podatkowych.
CHUDZIK i WSPÓLNICY Prawo i Podatki sp. k.
ul. A. Zelwerowicza 41 lok. 2, 90‑147 Łódź
email: sekretariat@chudzik.pl, tel. +48 42 680 23 33
KRS: 1044829, NIP: 7252044673, REGON: 101079331